در این راهنما مراحل نصب ابزارهای پایه و ضروری روی سرور اختصاصی لینوکس توضیح داده میشود. این ابزارها برای مدیریت اولیه سرور بررسی وضعیت سیستم و آمادهسازی آن جهت نصب سرویسهای اصلی مورد استفاده قرار میگیرند.
مرحله اول: ورود به سرور اختصاصی لینوکس
در این مرحله ابتدا باید به سرور اختصاصی لینوکس خود دسترسی پیدا کنید. اطلاعات اتصال شامل IP سرور، نام کاربری و رمز عبور یا کلید SSH از طریق پنل کاربری ایرانسرور در اختیار شما قرار میگیرد. پس از دریافت این اطلاعات اتصال به سرور از طریق SSH انجام میشود. اتصال SSH یک روش امن برای مدیریت سرور است و تمام تنظیمات اصلی سرور از همین طریق انجام میشود. بدون اتصال مستقیم به سرور امکان نصب یا مدیریت هیچ ابزاری وجود ندارد.
کد اتصال به سرور از طریق SSH:
ssh root@SERVER_IP
مرحله دوم: بهروزرسانی سیستمعامل سرور
بعد از ورود موفق به سرور اولین کار بهروزرسانی سیستمعامل است. در سرورهای لینوکس بستههای نرمافزاری بهصورت مداوم بهروزرسانی میشوند تا مشکلات امنیتی و خطاهای سیستمی برطرف شوند. اگر این مرحله انجام نشود ممکن است ابزارهایی که در مراحل بعد نصب میکنید با نسخههای قدیمی سیستم ناسازگار باشند. بهروزرسانی سیستمعامل باعث میشود هسته سیستم و کتابخانههای اصلی در وضعیت پایدار و امن قرار بگیرند و پایه مناسبی برای نصب ابزارهای دیگر فراهم شود.
برای بهروزرسانی سیستمعامل در سرورهای Ubuntu و Debian از دستور زیر استفاده میشود:
apt update && apt upgrade -y
در سرورهای CentOS، AlmaLinux و Rocky Linux نیز میتوان با دستور زیر کل سیستم را بهروزرسانی کرد:
yum update -y
این مرحله کمی زمانبر است، بنابراین تا پایان بروزرسانی صبر داشته باشید.
در مرحله آخر کرنل اپدیت میشود.
مرحله سوم: آمادهسازی پکیج منیجر لینوکس
پکیج منیجر در لینوکس نقش اصلی در نصب و مدیریت ابزارها را دارد. در توزیعهایی مانند Ubuntu و Debian ابزار apt استفاده میشود و در توزیعهایی مانند CentOS AlmaLinux یا Rocky Linux ابزار yum یا dnf فعال است. پکیج منیجر وظیفه دانلود نصب حذف و بهروزرسانی نرمافزارها را بر عهده دارد و تمام وابستگیهای هر ابزار را بهصورت خودکار مدیریت میکند. استفاده از پکیج منیجر باعث میشود نصب ابزارها استاندارد، امن و بدون خطای وابستگی انجام شود.
در Ubuntu و Debian برای آمادهسازی ابزارهای پایه مدیریت بسته میتوانید این دستور را اجرا کنید:
apt install -y software-properties-common
در CentOS و AlmaLinux برای بررسی و آمادهسازی پکیج منیجر از این دستور استفاده میشود:
yum install -y yum-utils
اگر پکیج منیجر لینوکس شما بهروز باشد، خروجی مشابه تصویر بالا نمایش داده میشود.
مرحله چهارم: نصب ابزارهای پایه شبکه
ابزارهای شبکه برای بررسی وضعیت اتصال سرور به اینترنت و عیبیابی مشکلات شبکه استفاده میشوند. ابزار ping برای تست ارتباط سرور با مقصدهای دیگر کاربرد دارد. ابزار traceroute مسیر عبور بستههای شبکه را نمایش میدهد و برای تشخیص کندی یا قطعی مسیر بسیار مفید است. بسته net-tools شامل ابزارهایی مانند ifconfig و netstat است که اطلاعات کامل کارت شبکه، پورتهای فعال و ارتباطات جاری سرور را نمایش میدهد. این ابزارها پایه مدیریت شبکه در سرور اختصاصی هستند.
برای نصب ابزارهای پایه شبکه در Ubuntu و Debian این دستور را اجرا کنید:
apt install -y iputils-ping traceroute net-tools
و برای نصب ابزارهای شبکه در CentOS و AlmaLinux این دستور را اجرا کنید:
yum install -y iputils traceroute net-tools
مرحله پنجم: نصب ابزارهای مانیتورینگ منابع سرور
برای بررسی مصرف منابع سرور نیاز به ابزارهای مانیتورینگ دارید. ابزار top بهصورت پیشفرض روی بیشتر سرورها نصب است و وضعیت مصرف CPU، رم و پردازشها را نمایش میدهد. ابزار htop نسخه پیشرفتهتر top است که رابط کاربری سادهتر و خواناتری دارد. با استفاده از این ابزارها میتوانید فشار روی سرور را بررسی کنید و پردازشهای سنگین یا مشکوک را شناسایی نمایید.
برای نصب ابزار مانیتورینگ htop در Ubuntu و Debian کد زیر را اجرا کنید:
apt install -y htop
و برای نصب ابزار مانیتورینگ htop در CentOS و AlmaLinux این کد را اجرا کنید:
yum install -y htop
مرحله ششم: نصب ابزارهای دانلود و ارتباط با سرویسها
ابزارهای wget و curl از مهمترین ابزارهای هر سرور لینوکس هستند. wget بیشتر برای دانلود فایلها از اینترنت استفاده میشود و در نصب بسیاری از نرمافزارها کاربرد دارد. curl علاوه بر دانلود امکان ارسال درخواست به APIها و بررسی پاسخ سرورها را فراهم میکند. بسیاری از اسکریپتهای نصب و سرویسهای تحت وب به این ابزارها وابسته هستند.
در سیستمعاملهای Ubuntu و Debian میتوانید با دستور زیر ابزارهای wget و curl را نصب کنید:
apt install -y wget curl
در سرورهای CentOS و AlmaLinux نیز نصب این ابزارها با دستور زیر انجام میشود:
yum install -y wget curl
مرحله هفتم: نصب ابزارهای فشردهسازی و مدیریت فایل
در سرور لینوکس حجم زیادی از فایلها مانند بکاپها، لاگها و آرشیوها مدیریت میشوند. ابزار tar برای ساخت و استخراج فایلهای آرشیوی استفاده میشود. ابزار gzip برای فشردهسازی فایلها کاربرد دارد و ابزارهای zip و unzip برای مدیریت فایلهایی که از سیستمهای دیگر منتقل میشوند بسیار مفید هستند. این ابزارها مدیریت فضای ذخیرهسازی سرور را سادهتر میکنند.
در سیستمعاملهای Ubuntu و Debian از دستور زیر استفاده میشود:
apt install -y tar gzip zip unzip
در سیستمعاملهای CentOS و AlmaLinux این ابزارها با دستور زیر نصب میشوند:
yum install -y tar gzip zip unzip
مرحله هشتم: نصب ویرایشگرهای متنی برای مدیریت تنظیمات
تمام تنظیمات سرور لینوکس در فایلهای متنی ذخیره میشوند و برای ویرایش این فایلها نیاز به ویرایشگر متنی دارید. ابزار nano یک ویرایشگر ساده و مناسب کاربران مبتدی است که کار با آن راحت است. ابزار vim امکانات پیشرفتهتری دارد و برای کاربران حرفهای مناسبتر است. با این ابزارها میتوانید فایلهای تنظیمات سرویسها را بهصورت مستقیم ویرایش کنید.
در توزیعهای Ubuntu و Debian این دستور استفاده میشود:
apt install -y nano vim
و در توزیعهای CentOS و AlmaLinux این دستور کاربرد دارد:
yum install -y nano vim
مرحله نهم: بررسی نصب و آماده بودن سرور
در این مرحله باید ابزارهای نصبشده را بررسی کنید تا از عملکرد صحیح آنها مطمئن شوید. اجرای هر ابزار و مشاهده خروجی بدون خطا نشان میدهد که نصب بهدرستی انجام شده است. این بررسی به شما اطمینان میدهد که سرور برای نصب سرویسهای مهمتر مانند وبسرور پایگاه داده یا کنترل پنل آماده است.
برای مثال میتوانید با دستورهای زیر بررسی کنید که ورژن پکیج مورد نظر چیست و آیا ابزار لازم بهدرستی نصب شده است یا نه:
htop
ping google.com
wget --version
nano --version
پس از نصب ابزارهای پایه سرور اختصاصی لینوکس به یک محیط پایدار، قابل مدیریت و آماده برای راهاندازی سرویسهای مهم تبدیل میشود. انجام صحیح این مراحل از بروز خطاهای بعدی جلوگیری میکند و مدیریت سرور را سادهتر میسازد.